किन मनाइन्छ माघे संक्रान्ति ?

मकर संक्रान्ति भनिने माघे संक्रान्तिको वैज्ञानिक अर्थ छ । माघ एक गतेबाट सूर्य मकर राशिमा प्रवेश गर्ने हुँदा माघे संक्रान्तिलाई मकर संक्रान्ति भनिन्छ । यस दिनदेखि सूर्य उत्तरतिर ढल्किँदै जाने र रात छोटो हुन थाल्छ । संक्रान्तिको अर्थ एक स्थानबाट अर्को स्थानमा सर्नु पनि हो । माघे संक्रान्तिलाई चिसो याम सकिएर गर्मीलाई स्वागत गर्ने भनेर पनि बुझ्ने गरिन्छ । महिनौंको चिसोबाट शरीरको अङ्गहरु थाकेका हुन्छन् । शरीरबाट चिसो घटाउन घिऊ, चाकु, तिल, तरुल, पालुङ्गो आदि उपभोग गर्न सकिने सांकेतिक प्रचलन हो यो । यी सामाग्रीहरु खानाले शरीरमा ताप पैदा गर्ने तथा विभिन्न पौष्टिकता प्रवाह हुने धर्मशास्त्रीय तथा वैज्ञानिक मान्यता छ । यस दिन शरीरमा तेल पनि मालिस गर्ने प्रचलन छ । शरीरमा गढेर बसेको चिसो फ्याँक्न तेल मालिसले आन्तरिक तापमान वृद्धि गर्न सघाउ पुग्दछ ।

भूपिनको पिंढीमा !

आमा भन्दै हुनुहुन्थ्यो,
'आफै आउँन नभ्याए नि
ट्याम् -ट्याम् मा फ़ुन्मा आउँच
चाडबाडमा घर आउँच 
आउँच ,दशैंमा त संधैं आउँच
तगारैथिम् ट हाँसो ले'र आउँच
फूलहरु सँ बोल्च
फुलकै फूटो खिचिरन्च !!

खै ,क्या हो कुन्नी
लेख्न नि मिल्नी
पढ्न नि मिल्नी
सुन्न , हेर्न ,बोल्न मिल्नी
कम्पुटर नि बोकेरै आउँच
जाँ गए नि झुन्डारै हिन्च
त्यसै सँ बोल्च
त्यसै सँ खेल्च
कै 'ले सल्लेरी
कै 'ले चौपारी !!

काखै थिम् बस्ला
दुख -सुखको कुरा अर्ला भनो
एकै छिन् बोल्च
छिन् -छिन् मा हराइहाल्च
पढ्न नि कति पर्नी हो
पढेर कहिल्यै सकिन्न आमा भन्च
खै , क्या हो क्या हो
तिमेरुको मेलो
राजनिती भन्दा नि कडा
कस्तो नशा हो ?
कैले काँ ..कैले काँ !

क्यारचौ र बा !
गुँड छाडेर उडिहाले छरछरी
धन्न यो कान्छाको परिबार यतै बस्चन्
तिमेरुको भुपिन् उतै सेट भैहाल्यो
बुढाले छाडेर गा ' नि धेरै भो
ऊ त्यो लठ्ठी छ नि
बुढाले टेक्या लठ्ठी हो
अईले मेरो साथी त्यै भै 'च !!

आउँदै गर्नु है बाबु
तिमेरु नि भुपिन् जस्तै त हौ मेरा लागि ! '

फर्कदै गर्दा बलेवाका डहरहरूमा
मैले घरि-घरि
लठ्ठी जस्तै आफ्नो बाबु
र , जुन जस्तै आफ्नी आमा सम्झें
सम्झें ,
उर्लंदो मर्स्याँङ्गदी र सालघारी सम्झें
साचैं,
अजम्बरी हुने भनेको
यादहरू नै त रहेछ !

साभार भुपीनव्यकुल फसेबूक 

https://www.facebook.com/bhupeenvyakul